Το βίντεο από τον Κάλαμο Λευκάδας στα μέσα Αυγούστου έγινε αμέσως viral. Ενα ιστιοφόρο που κινείτο με μεγάλη ταχύτητα έχασε τον έλεγχο και σε δευτερόλεπτα εμβόλισε μικρότερα σκάφη που ήταν δεμένα στο λιμανάκι του Καλάμου. Τα σχόλια που ακολούθησαν; «Αλλος ένας άσχετος καπετάνιος του Σαββατοκύριακου», «Μεγάλη ατζαμοσύνη, μη χειρότερα». Σύμφωνα με πληροφορίες της «Καθημερινής», ο Ελληνας κυβερνήτης του σκάφους είχε δίπλωμα εδώ και 30 χρόνια και το ατύχημα προκλήθηκε από «σπάνια μηχανική βλάβη», αφού «κόπηκε η ντίζα της ρεβέρσας». «Είναι η ντίζα η οποία δίνει την κίνηση πρόσω ή ανάποδα. Ο χειριστής, ενώ είχε κάνει “ανάποδα”, αυτό είχε μείνει στο “πρόσω”. Και όσο έδινε γκάζι για να κάνει πίσω, αυτό πήγαινε μπροστά», εξηγούν αρμόδιες πηγές.
Υπάρχει όμως πρωτόκολλο για αυτές τις περιπτώσεις; Μιλάμε πράγματι για έμπειρο χειριστή, ο οποίος αντέδρασε σωστά; Σύμφωνα με τον κ. Γιώργο Βάλλη, πρόεδρο της Πανελλήνιας Ενωσης Πληρωμάτων, ο συγκεκριμένος χειριστής, παρά το γεγονός ότι είχε χρόνια δίπλωμα, «ήταν άπειρος». «Οταν γίνεται ένα τέτοιο περιστατικό οφείλεις να κάνεις κάποιες ενέργειες. Θα έπρεπε να στρίψει το σκάφος, να μην το αφήσει να καρφωθεί ευθεία, να πατήσει το emergency button για να σβήσει η μηχανή, να κόψει ταχύτητα, να ρίξει απευθείας την άγκυρα, για να του κόψει τη ροή. Και αυτός δεν έκανε απολύτως τίποτα. Αρα δεν θεωρώ ότι ήταν έμπειρος», αναφέρει στην «Καθημερινή».
Μπορεί στο συγκεκριμένο περιστατικό ο καπετάνιος να αφέθηκε ελεύθερος λόγω της βλάβης του σκάφους, αλλά το επεισόδιο φώτισε την αγορά που νέμεται κάθε καλοκαίρι τις ελληνικές θάλασσες. Η αγορά της ενοικίασης σκαφών αναψυχής «αρμενίζει» με ελαστικό νομοθετικό πλαίσιο και δυσκολία αστυνόμευσης και ελέγχων.
Οι τρεις κατηγορίες
Η αγορά της ενοικίασης σκαφών χωρίζεται σε τρεις μεγάλες κατηγορίες:
• Σκάφη Rent a boat χωρίς δίπλωμα, ανοιχτού τύπου, από 4,30 έως 12 μέτρα. Αν είναι πολυεστερικά, με μηχανή έως 30 ίππους, και αν είναι φουσκωτά, με μηχανή έως 15 ίππους. Για να τα νοικιάσει κάποιος, βάσει νόμου δεν χρειάζεται δίπλωμα.
• Σκάφη Rent a boat που απαιτούν άδεια χειριστή ταχυπλόου, δηλαδή ταχύπλοα και jet ski. Ο χειριστής θα πρέπει να έχει συμπληρώσει τα 18 έτη, να έχει παρακολουθήσει έξι ώρες θεωρητικά και έξι ώρες πρακτικά μαθήματα κι έπειτα θα μπορεί να νοικιάσει σκάφη με μηχανή μεγαλύτερη των 30 ίππων και έως 24 μέτρα.
• Ιστιοπλοϊκά σκάφη που απαιτούν δίπλωμα σκίπερ, το οποίο αποκτάται σε έναν έως τρεις μήνες, με πρακτικά και θεωρητικά μαθήματα.
Τα παράλογα του νόμου – «Σε κάποιον που βγάζει δίπλωμα ταχυπλόου σε ένα βαρκάκι 5 μέτρων, ο νόμος δίνει τη δυνατότητα να οδηγήσει και ένα κότερο μέχρι 24 μέτρα, με 15 άτομα επάνω, και να τα πάει κρουαζιέρα με το ίδιο δίπλωμα», αναφέρει ο Γιώργος Βάλλης, πρόεδρος της Πανελλήνιας Ενωσης Πληρωμάτων.
Το νομικό πλαίσιο επιτρέπει σε κυβερνήτες με δίπλωμα ταχυπλόου να νοικιάζουν σκάφη τα οποία ξεπερνούν κατά πολύ το μέγεθος των σκαφών με τα οποία εκπαιδεύθηκαν. «Σε κάποιον που βγάζει δίπλωμα ταχυπλόου σε ένα βαρκάκι 5 μέτρων, δίνει τη δυνατότητα ο νόμος να οδηγήσει και ένα κότερο μέχρι 24 μέτρα, με 15 άτομα επάνω, και να τα πάει κρουαζιέρα με το ίδιο δίπλωμα. Νόμιμα!», αναφέρει ο κ. Βάλλης. «Δεν γίνεται να παίρνεις δίπλωμα σε παπί και να σου δίνουν εσένα να οδηγάς μια Husqvarna χιλιάρα. Ή να σου λένε πάρε ένα Smart και μετά οδήγα μια νταλίκα τετραξονική», σημειώνει. Ο ίδιος εξηγεί πως ο νόμος στερείται λογικής, διότι αυτά τα σκάφη αναπτύσσουν πολύ υψηλές ταχύτητες.
Αντίστοιχα, ο κ. Βάλλης κάνει λόγο και για ζητήματα έλλειψης εμπειρίας ακόμη και σε όσους διαθέτουν δίπλωμα για σκίπερ. Ο ίδιος, πέρα από πρόεδρος της Ενωσης Πληρωμάτων, είναι και πλοίαρχος στο Εμπορικό Ναυτικό. «Για να γίνει κάποιος καπετάνιος χρειάζεται τέσσερα χρόνια εκπαίδευσης και ένα χρόνο πρακτική άσκηση. Αυτοί πάνε, κάνουν ένα ταχύρρυθμο σχολείο που διαρκεί από έναν έως τρεις μήνες, πληρώνουν και ύστερα παίρνουν ένα δίπλωμα σκίπερ. Φεύγοντας τους λένε “καβάλα το ιστιοπλοϊκό ή το καταμαράν με κόσμο και βγες», υπογραμμίζει.
Από την άλλη πλευρά, ο κ. Ευθύμιος Μπιμπής, εκπρόσωπος του Συνδέσμου Ιδιοκτητών Τουριστικών Επαγγελματικών Σκαφών Ανευ Πληρώματος (ΣΙΤΕΣΑΠ), εντοπίζει το πρόβλημα κυρίως στην ανθρώπινη συμπεριφορά και όχι τόσο στην έλλειψη διπλώματος: «Το δίπλωμα είναι ένα τυπικό προσόν. Μπορεί να έχω βγάλει δίπλωμα πριν από 30 χρόνια και να μην έχω πατήσει το πόδι μου ποτέ σε σκάφος. Αυτό που μετράει είναι η εμπειρία», τονίζει.
Ομως, πώς μπορεί να ελεγχθεί πρακτικά ότι κάποιος διαθέτει πραγματική εμπειρία και βρίσκεται σε θέση να οδηγήσει το ταχύπλοο της επιλογής του; Σύμφωνα με τον κ. Μπιμπή, από τον τρόπο που κινείται ο πελάτης πάνω στο σκάφος και τις ερωτήσεις που κάνει, ένας έμπειρος ιδιοκτήτης μπορεί να κατανοήσει τον βαθμό εμπειρίας του πελάτη. «Εάν γεννηθούν αμφιβολίες, τότε κάνεις και μια δοκιμαστική βόλτα. Εάν χρειαστεί, του επιβάλλουμε να πάρει επαγγελματία skipper. Κανένας δεν δίνει την περιουσία του έτσι. Μιλάμε για περιουσίες που μπορεί να κάνουν ένα ή δύο εκατομμύρια, δεν τις εκχωρείς εύκολα», προσθέτει.
Τα ξένα διπλώματα
Σε γκρίζα ζώνη κινείται και η διαδικασία πιστοποίησης της εγκυρότητας του διπλώματος. Στη συντριπτική πλειονότητά τους οι πελάτες στα μεγάλα σκάφη είναι ξένοι. Δεν υπάρχει, ωστόσο, ένα ενιαίο δίπλωμα αντίστοιχο με το δίπλωμα οδήγησης αυτοκινήτου, το οποίο να έχει καθολική ισχύ, π.χ., στην Ε.Ε. Ετσι, λοιπόν, πρακτικά αυτό που γίνεται είναι η εγκυρότητα ενός διπλώματος να επαφίεται στη διακριτική ευχέρεια του κάθε λιμεναρχείου. Ο νόμος λέει ότι για να νοικιάσει ένας αλλοδαπός ένα σκάφος που απαιτεί δίπλωμα, πρέπει το δίπλωμά του να είναι επισήμως μεταφρασμένο από την πρεσβεία του.
Ευθύνη στα λιμεναρχεία – Οι πελάτες στα μεγάλα σκάφη είναι στην πλειονότητά τους ξένοι. Δεν υπάρχει, όμως, ένα ενιαίο δίπλωμα αντίστοιχο με το δίπλωμα οδήγησης αυτοκινήτου, το οποίο να έχει καθολική ισχύ, π.χ., στην Ε.Ε. Η εγκυρότητα ενός διπλώματος επαφίεται στη διακριτική ευχέρεια κάθε λιμεναρχείου.
«Αυτό, φυσικά, δεν συμβαίνει ποτέ στην πράξη. Ο λιμενικός ζητάει επίσημη μετάφραση. Αρα, αν του νοικιάσεις σκάφος με το ξένο δίπλωμα, πρακτικά παρανομείς! Ετσι, οι επαγγελματίες αναγκάστηκαν να επενδύσουν μαζικά στα βαρκάκια που οδηγούνται νόμιμα χωρίς δίπλωμα», αναφέρει στην «Κ» ο κ. Γιάννης Ανδρεαδάκης, πρόεδρος του Πανελλαδικού Σωματείου Ιδιοκτητών ΓΚΛ 38 «Ασπίς». «Πρέπει να έχουμε την ίδια αντιμετώπιση από όλα τα λιμεναρχεία. Μπορεί ένας λιμενικός σε ένα νησί να σου πει “Ξέρεις, αυτό το ξένο δίπλωμα δεν μου κάνει” και το λιμεναρχείο σε άλλο νησί να το δέχεται κανονικά. Υπάρχει αυθαιρεσία και προσωπική αντίληψη του καθενός», συμπληρώνει ο κ. Μπιμπής.
Αυτή η νομοθετική ασάφεια μεταφράζεται σε αδυναμία ελέγχου στο πεδίο. Οπως επισημαίνει αξιωματικός του Λιμενικού Σώματος στο Ιόνιο: «Δεν έχουμε τη δυνατότητα να ελέγξουμε πόσο αξιόπιστοι είναι αυτοί που εξέδωσαν τα διπλώματα στο εξωτερικό. Αρκούμαστε σε μια υπεύθυνη δήλωση». Ταυτόχρονα, ο ίδιος θεωρεί πως υπάρχει υποστελέχωση του Σώματος σε συγκεκριμένες περιοχές, όπου κινείται μεγάλος αριθμός σκαφών, με αποτέλεσμα να μην μπορούν να γίνουν οι απαραίτητοι έλεγχοι: «Ακόμη και όλα τα σκάφη που διαθέτουμε να βρίσκονταν 24 ώρες το 24ωρο έξω, δεν θα επαρκούσαν για να κάνουν ελέγχους», παρατηρεί.
Μόνο με έναν
Στα ιστιοπλοϊκά δεν είναι σπάνια τα ατυχήματα πάνω στο σκάφος, λόγω έλλειψης πληρώματος, αφού αρκεί μόνον ένας άνθρωπος να έχει δίπλωμα. «Είναι μόνος του ο σκίπερ και βάζει τους φίλους του να βοηθήσουν. Αυτοί, επειδή δεν ξέρουν, κόβουν τα χέρια τους στις άγκυρες, κόβουν τα χέρια τους στα σχοινιά και γίνεται ένας χαμός», λέει ο κ. Βάλλης. Αντίθετη άποψη έχει ο κ. Μπιμπής: «Με βάση τον αριθμό των σκαφών που κυκλοφορούν, τα ατυχήματα είναι ελάχιστα, και πολλά από αυτά παρουσιάζονται πιο υπερβολικά απ’ ό,τι είναι». Για τον ίδιο, αρκεί ένας και μόνο κυβερνήτης για να επιβλέπει τις εργασίες πάνω στο σκάφος: «Δεν είναι καμία φιλοσοφία. Συνήθως μάλιστα υπάρχει και ηλεκτρική άγκυρα. Δεν χρειάζεται εξειδικευμένη γνώση», σημειώνει.
Αναφορικά με τα σκάφη Rent a boat χωρίς δίπλωμα, ο κ. Ανδρεαδάκης αναφέρει: «Είμαστε από τους κλάδους με τα λιγότερα ατυχήματα. Τους δίνουμε το σκάφος χωρίς δίπλωμα, τους κάνουμε αυστηρό μάθημα 45 λεπτών, τους δείχνουμε τα σωστικά, τις φωτοβολίδες και τους βάζουμε να οδηγήσουν. Αυτοί είναι εξαιρετικά προσεκτικοί, γιατί φοβούνται. Αυτοί που έχουν διπλώματα είναι αυτοί που κάνουν τις πιο πολλές απροσεξίες», σχολιάζει. «Ο ξένος που θα έρθει στην Ελλάδα για διακοπές, θέλει να κάνει διαφορετικές δραστηριότητες, να νοικιάσει σκάφος, να νοικιάσει jet ski. Αν δεν προσφέρουμε αυτές τις δυνατότητες, ο τουρίστας δεν θα μας επιλέξει», καταλήγει.
