Του Γεωργίου Παρίση
Capt., MMa, MSc in Marine Engineering Management, DM, υποψήφιος Master of Laws (LL.M.) στο University of Essex
Ο άνεμος έχει ένα ελάττωμα που δυσκολεύει ιδιαιτέρως τη δημόσια διοίκηση….δεν
διαβάζει ανακοινώσεις. Δεν γνωρίζει ότι είναι Δεκαπενταύγουστος, δεν συγκινείται από την πληρότητα των ξενοδοχείων, δεν ενδιαφέρεται για τις κρατήσεις των επιβατών και αγνοεί τη σημασία που έχει για την οικονομία η ομαλή εξέλιξη της τουριστικής περιόδου. Φυσά με τη δυσάρεστη ελευθερία εκείνου που δεν πρόκειται να λογοδοτήσει σε κανέναν.
Όταν, λοιπόν, οι άνεμοι φτάνουν τα εννέα μποφόρ και οι συνθήκες δεν επιτρέπουν ασφαλή απόπλου, τα πλοία ορθώς μένουν δεμένα και το απαγορευτικό δεν είναι αποτυχία. Είναι ευθύνη. Η θάλασσα όμως δεν αποτελεί χώρο όπου η επιθυμία του επιβάτη, η πίεση της αγοράς ή η ανυπομονησία ενός πολιτικού προϊσταμένου μπορούν να καταργήσουν τους νόμους της φυσικής. Η ασφάλεια της ανθρώπινης ζωής δεν τίθεται σε ψηφοφορία και οι πλοίαρχοι δεν έχουν καμία υποχρέωση να διαπραγματευτούν με το κύμα για να προστατεύσουν το πρόγραμμα των διακοπών μας.
Το πραγματικό πολιτικό ερώτημα αρχίζει εκεί ακριβώς μετά τη σωστή απόφαση…. Τι συμβαίνει όταν τα πλοία μένουν δεμένα;
Για έναν ταξιδιώτη, ένα ακυρωμένο δρομολόγιο είναι συνήθως ταλαιπωρία. Για ένα νησί μπορεί να σημαίνει καθυστέρηση φαρμάκων, διακοπή της τροφοδοσίας, αδυναμία μετακίνησης υγειονομικού προσωπικού, αναβολή μιας κρίσιμης εξέτασης ή εγκλωβισμό ανθρώπων που δεν διαθέτουν άλλη οδό επιστροφής με την απόσταση να είναι γεωγραφικό δεδομένο αλλά την απομόνωση να είναι πολιτική επιλογή.
Στο ελληνικό πολιτικό λεξιλόγιο η νησιωτικότητα απολαμβάνει εξαιρετική μεταχείριση. Αναφέρεται σε συνέδρια, τοποθετείται σε προεκλογικά προγράμματα και συνοδεύεται από εκφράσεις όπως «ιδιαίτερη μέριμνα», «ισότιμη πρόσβαση» και «εθνική προτεραιότητα». Η χρήση της είναι τόσο συχνή, ώστε θα μπορούσε κανείς να πιστέψει ότι αποτελεί ολοκληρωμένη δημόσια πολιτική…. Δεν αποτελεί.
Η “Νησιωτικότητα” πάλι είναι εθνική προτεραιότητα που εμφανίζεται στις ομιλίες συχνότερα απ’ ό,τι στα δρομολόγια και η “άγονη γραμμή” η ακτοπλοϊκή σύνδεση που χαρακτηρίζεται οικονομικά ασύμφορη από εκείνους που θεωρούν αυτονόητο ότι κάθε σπιθαμή της χώρας είναι εθνικά ανεκτίμητη με τον “Ισότιμο πολίτη” να είναι ο κάτοικος του νησιού που διαθέτει θεωρητικά τα ίδια δικαιώματα με όλους, αλλά χρειάζεται ευνοϊκό δελτίο καιρού για να τα ασκήσει.
“Νησιωτικότητα” όμως δεν είναι η ποιητική διαπίστωση ότι η Ελλάδα διαθέτει πολλά νησιά. Είναι η υποχρέωση του κράτους να εξασφαλίζει ότι ένας πολίτης δεν αποκτά λιγότερα δικαιώματα επειδή ανάμεσα στο σπίτι του και στο πλησιέστερο νοσοκομείο υπάρχει θάλασσα. Δεν είναι η φωτογραφία ενός λιμανιού την ώρα του ηλιοβασιλέματος αλλά το σχέδιο που εφαρμόζεται όταν κανένα πλοίο δεν μπορεί να προσεγγίσει αυτό το λιμάνι και δεν είναι απλώς η επιδότηση μιας ακτοπλοϊκής γραμμής. Είναι η εγγύηση ότι η ζωή ενός τόπου δεν εξαρτάται αποκλειστικά από την καλή διάθεση του καιρού.
Το απαγορευτικό δεν απαγορεύει τον σχεδιασμό σε καμία περίπτωση . Η έκδοση απαγορευτικού είναι το εύκολο μέρος της σοβαρότητας. Υπάρχουν μετεωρολογικά δεδομένα, επιχειρησιακά κριτήρια και αρμόδιες αρχές. Η απόφαση λαμβάνεται, ανακοινώνεται και εφαρμόζεται. Το δύσκολο μέρος είναι όσα έπρεπε να έχουν αποφασιστεί πριν σηκωθεί ο άνεμος.
Πόσες ημέρες βασικών αποθεμάτων διαθέτει κάθε νησί…. Ποια φάρμακα και υγειονομικά υλικά θεωρούνται κρίσιμα; Πώς διακομίζεται ένα επείγον περιστατικό όταν δεν μπορεί να αποπλεύσει συμβατικό πλοίο; Ποιο είναι το εναλλακτικό σχέδιο τροφοδοσίας; Ποιος ενημερώνει τους επιβάτες και ποιος φροντίζει όσους παραμένουν εγκλωβισμένοι; Πώς συντονίζονται λιμεναρχεία, δήμοι, Περιφέρειες, ακτοπλοϊκές εταιρείες, υπηρεσίες υγείας και Πολιτική Προστασία; Και, κυρίως, ποιος έχει την ευθύνη να γνωρίζει τις απαντήσεις πριν χρειαστούν;
Ένα σχέδιο δεν αποδεικνύεται από την ύπαρξη ενός εγγράφου. Αποδεικνύεται από την ικανότητά του να διατηρεί μια κοινωνία λειτουργική όταν διακόπτεται η κανονικότητα.
Διαφορετικά, δεν έχουμε σχέδιο. Έχουμε αρχείο αλλά ο πολίτης χρειάζεται πληροφορία, όχι αισιοδοξία
Σε κάθε ακτοπλοϊκή διαταραχή εμφανίζεται ένα δεύτερο, λιγότερο θεαματικό κύμα όπως η σύγχυση. Άλλος πληροφορείται ότι το δρομολόγιο ακυρώθηκε, άλλος ότι καθυστέρησε και κάποιος τρίτος ότι “θα γίνει νέα εκτίμηση”. Τα τηλέφωνα υπερφορτώνονται, οι επιβάτες συγκεντρώνονται στα λιμάνια και η αξιόπιστη πληροφορία μετατρέπεται σε αγαθό που διανέμεται με σειρά τύχης. Η διοίκηση συχνά πιστεύει ότι ενημέρωση σημαίνει ανακοίνωση. Ο πολίτης θεωρεί ενημέρωση το να γνωρίζει τι πρέπει να κάνει και δεν του αρκεί να μάθει ότι το πλοίο δεν αναχωρεί. Πρέπει να γνωρίζει πότε θα επανεκτιμηθεί η κατάσταση, ποιες εναλλακτικές υπάρχουν και ποιος αναλαμβάνει το επόμενο βήμα.
Χρειάζεται απαραιτήτως ενιαίο σύστημα ενημέρωσης σε πραγματικό χρόνο και ιδιαίτερη πρόβλεψη για ασθενείς, ηλικιωμένους, οικογένειες και ανθρώπους χωρίς δυνατότητα διαμονής μιας και η αβεβαιότητα του καιρού είναι αναπόφευκτη, αλλά η αβεβαιότητα της πληροφόρησης είναι διοικητική κατασκευή.
Η Ελλάδα δεν τελειώνει μαζί με την τουριστική περίοδο και το νησί δεν είναι σκηνικό θερινών διακοπών. Υπάρχει και μετά την αναχώρηση του τελευταίου επισκέπτη. Έχει παιδιά που πρέπει να πάνε σχολείο, ηλικιωμένους που χρειάζονται ιατρική φροντίδα, επαγγελματίες που πρέπει να εργαστούν και νέους ανθρώπους που καλούνται να αποφασίσουν αν μπορούν να δημιουργήσουν εκεί οικογένεια.
Όταν ένας νέος γνωρίζει ότι η υγεία, η εκπαίδευση και η εργασία της οικογένειάς του εξαρτώνται από τον καιρό, δεν εγκαταλείπει απλώς ένα νησί αλλά την εμπιστοσύνη του προς το κράτος και η δημογραφική αποδυνάμωση των νησιών δεν αρχίζει όταν κλείσει το τελευταίο σχολείο αλλά πολύ νωρίτερα, όταν οι κάτοικοι αντιλαμβάνονται ότι για τη διοίκηση αποτελούν ακριβή εξαίρεση και όχι ισότιμο τμήμα της χώρας.
Τα σύνορα δεν φυλάσσονται μόνο με πολεμικά πλοία και αεροσκάφη. Φυλάσσονται και με σχολεία που παραμένουν ανοιχτά, γιατρούς που φτάνουν εγκαίρως, οικογένειες που μπορούν να ζήσουν και ακτοπλοϊκές γραμμές που δεν εξαφανίζονται όταν τελειώσει ο Αύγουστος με την “εθνική παρουσία” σε ένα κράτος που θέλει να λέει ότι έχει σύγχρονες διαδικασίες διαχείρισης να μην είναι είναι μόνο στρατιωτικός όρος αλλά καθημερινή ζωή.
Το κράτος-λογιστήριο και το εθνικό κράτος
Μια ακτοπλοϊκή σύνδεση μπορεί να μην είναι πάντοτε εμπορικά ελκυστική. Η εθνική παρουσία, όμως, δεν αποτελεί εμπορικό προϊόν και όταν το κράτος χρηματοδοτεί μια αναγκαία γραμμή, δεν αγοράζει απλώς εισιτήρια. Εξασφαλίζει κοινωνική συνοχή, δημογραφική αντοχή και πραγματική παρουσία στον χώρο.
Για το κράτος-λογιστήριο, ένα μικρό νησί είναι υψηλό κόστος για λίγους ανθρώπους…..αλλά για ένα εθνικό κράτος, είναι πατρίδα με την διαφορά ανάμεσα στα δύο να μην βρίσκεται στο κόστος του δρομολογίου, αλλά στο τι θεωρούν ότι δεν πωλείται. Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να χρηματοδοτείται οποιαδήποτε δαπάνη χωρίς έλεγχο. Η αγάπη προς την πατρίδα δεν αποτελεί άδεια σπατάλης και η επίκληση του εθνικού συμφέροντος δεν απαλλάσσει κανέναν από την υποχρέωση της αποτελεσματικότητας.
Χρειάζονται διαφανείς συμβάσεις, έλεγχος ποιότητας, συγκεκριμένες υποχρεώσεις, ελάχιστες εγγυημένες υπηρεσίες και δημόσια αξιολόγηση του αποτελέσματος. Η οικονομική πειθαρχία είναι εργαλείο του κράτους. Δεν είναι ο σκοπός του και η ανθεκτικότητα πρέπει να μετριέται
Εάν η “νησιωτικότητα” αποτελεί πράγματι εθνική προτεραιότητα, πρέπει να πάψει να αξιολογείται με δηλώσεις.
Χρόνος αποκατάστασης της σύνδεσης. Επάρκεια κρίσιμων αποθεμάτων. Χρόνος ανταπόκρισης σε υγειονομικό περιστατικό. Διαθεσιμότητα εναλλακτικών μέσων. Ταχύτητα ενημέρωσης των επιβατών. Αριθμός επιχειρησιακών ασκήσεων. Σαφής κατανομή αρμοδιοτήτων. Δημόσιος απολογισμός μετά από κάθε σοβαρή διακοπή.
Ό,τι δεν μετριέται μπορεί εύκολα να επαινείται και ό,τι επαινείται χωρίς να μετριέται μπορεί να αποτυγχάνει για χρόνια, διατηρώντας εξαιρετική δημόσια εικόνα.
Η ανθεκτικότητα δεν είναι η ικανότητα να εκδίδουμε ανακοινώσεις κατά τη διάρκεια μιας κρίσης αλλά η ικανότητα να διατηρούμε τις βασικές λειτουργίες παρά την κρίση.
Κάθε φορά που ένα νησί απομονώνεται, υπάρχει ο πειρασμός να θεωρήσουμε ότι ευθύνεται η γεωγραφία. Το νησί είναι μακριά, ο καιρός δύσκολος και η θάλασσα απρόβλεπτη.
Όλα αυτά είναι αληθινά και όλα ήταν γνωστά πριν καταρτιστεί οποιοδήποτε σχέδιο.
Τα νησιά βρίσκονταν στην ίδια θέση και πέρυσι. Οι άνεμοι φυσούσαν πριν ιδρυθεί το πρώτο υπουργείο που υποσχέθηκε να αντιμετωπίσει τη νησιωτικότητα και είναι βέβαιο ότι η θάλασσα δεν άλλαξε τους κανόνες της επειδή εμείς αρνηθήκαμε να τους μελετήσουμε.
Το κράτος δεν μπορεί να εμποδίσει τον άνεμο….μπορεί να οργανώσει τα αποθέματα. Δεν μπορεί να καταργήσει το κύμα…μπορεί να εξασφαλίσει εναλλακτική διακομιδή. Δεν μπορεί να υποσχεθεί ότι κάθε πλοίο θα αναχωρήσει….μπορεί να εγγυηθεί ότι κανένας πολίτης δεν θα εγκαταλειφθεί στην τύχη του επειδή δεν αναχώρησε.
Αυτή είναι η διαφορά ανάμεσα σε ένα κράτος που διοικεί μια νησιωτική χώρα και σε ένα κράτος που απλώς διαθέτει νησιά. Το απαγορευτικό προστατεύει τη ζωή. Η απουσία εναλλακτικού σχεδίου αποκαλύπτει πόσο λίγο έχουμε καταλάβει τη νησιωτικότητα.
Διότι η νησιωτικότητα δεν είναι γεωγραφική ιδιομορφία ούτε τουριστικό πλεονέκτημα αλλά δοκιμασία εθνικής σοβαρότητας και όταν τα πλοία μένουν δεμένα, αποκαλύπτεται ποιος θεωρεί τα νησιά πατρίδα και ποιος τα θυμάται μόνο ως προορισμούς.
Ο άνεμος δεν επιλέγει ποια χώρα θα είμαστε.
Εμείς το επιλέγουμε.
Ο Γεώργιος Παρίσης είναι Capt, MMa, MSc ( Marine Engineering Management ) , DM , Candidate for the Master of Laws ( LL.M ) University of Essex.
Μελετά την ισχύ, τη συμπεριφορά και τις σιωπηλές ιεραρχίες. Δεν αναζητά εύκολους ενόχους…αναζητά ποιος γνώριζε, ποιος μπορούσε και ποιος δεν έπραξε.
