Στο σύγχρονο yachting μιλάμε όλο και περισσότερο για την ευημερία των πληρωμάτων. Και σωστά.
Μιλάμε για κόπωση, ψυχική υγεία, εργασιακή πίεση, ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής. Εταιρείες διαχείρισης, πλοιοκτήτες, οργανισμοί και εκπαιδευτικοί φορείς αναζητούν τρόπους να δημιουργήσουν ένα καλύτερο περιβάλλον για τους ανθρώπους που εργάζονται πάνω στα σκάφη.
Υπάρχει όμως ένα ερώτημα που σπάνια τίθεται.
Ποιος φροντίζει τον πλοίαρχο;
Όσο μεγαλύτερη ευθύνη αναθέτουμε σε έναν άνθρωπο, τόσο περισσότερο τείνουμε να θεωρούμε ότι μπορεί να την αντέξει. Όσο περισσότερο τον εμπιστευόμαστε, τόσο λιγότερο αναρωτιόμαστε αν χρειάζεται και ο ίδιος υποστήριξη.
Ίσως γιατί η εικόνα που έχουμε για τον πλοίαρχο είναι συνδεδεμένη με τη σταθερότητα. Με τη σιγουριά. Με τον άνθρωπο που πρέπει να έχει πάντα την απάντηση.
Όμως πίσω από κάθε επιτυχημένο charter, πίσω από κάθε ασφαλή διέλευση και πίσω από κάθε οργανωμένο πλήρωμα βρίσκεται ένας άνθρωπος που βιώνει πιέσεις τις οποίες πολύ συχνά κανείς δεν βλέπει.
Όχι επειδή είναι κρυφές…..αλλά επειδή έχουμε μάθει να τις θεωρούμε μέρος του ρόλου.
Η ψευδαίσθηση της άτρωτης ηγεσίας
Στη ναυτική παράδοση ο πλοίαρχος αποτελεί το σημείο αναφοράς του πλοίου. Είναι αυτός που παίρνει τις τελικές αποφάσεις. Είναι αυτός που αναλαμβάνει την ευθύνη όταν κάτι δεν πάει καλά. Είναι αυτός που καλείται να διαχειριστεί συγκρούσεις, απαιτήσεις πλοιοκτητών, προσδοκίες πελατών, ανάγκες πληρώματος, τεχνικά προβλήματα και επιχειρησιακούς κινδύνους…συχνά ταυτόχρονα.
Αυτό όμως δημιουργεί μια επικίνδυνη παρανόηση.
• Ότι ο άνθρωπος που καθοδηγεί τους άλλους δεν χρειάζεται ποτέ καθοδήγηση.
• Ότι ο άνθρωπος που στηρίζει τους άλλους δεν χρειάζεται ποτέ στήριξη.
• Ότι ο άνθρωπος που προστατεύει τους άλλους δεν χρειάζεται ποτέ προστασία.
Η πίεση που δεν καταγράφεται
Όταν συζητάμε για εργασιακή κακοποίηση, το μυαλό μας συνήθως πηγαίνει σε φανερές συμπεριφορές. Υπάρχουν όμως και μορφές πίεσης πολύ πιο δύσκολες να αναγνωριστούν όπως :
• Η συνεχής αμφισβήτηση.
• Η παθητική αντίσταση.
• Η συστηματική υπονόμευση.
• Η απομόνωση.
• Η διάδοση φημών.
• Η έλλειψη συνεργασίας.
Η οργανωσιακή ψυχολογία αναγνωρίζει εδώ και χρόνια το φαινόμενο του upward bullying, δηλαδή της πίεσης ή της υπονόμευσης που ασκείται προς τα ανώτερα επίπεδα της ιεραρχίας και στο περιβάλλον ενός yacht αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία.
Ο πλοίαρχος δεν φεύγει από το γραφείο στις πέντε το απόγευμα….δεν απομακρύνεται από το περιβάλλον εργασίας…ζει μέσα σε αυτό. Μοιράζεται τους ίδιους χώρους, τα ίδια τραπέζια, τις ίδιες διαδρομές και πολλές φορές την ίδια ένταση επί εβδομάδες ή μήνες.
Για τον λόγο αυτόν, οι συγκρούσεις δεν τελειώνουν με τη λήξη μιας βάρδιας. Απλώς αλλάζουν χώρο.
Η μοναξιά της κορυφής
Υπάρχει ένα παράδοξο σε κάθε σύστημα διοίκησης.
Όσο ψηλότερα βρίσκεται κάποιος στην ιεραρχία, τόσο λιγότερους ανθρώπους έχει για να μοιραστεί τις δυσκολίες του. Ο νεότερος ναυτικός μπορεί να απευθυνθεί στον προϊστάμενό του. Ο προϊστάμενος στον επόμενο….ο πλοίαρχος σε ποιον; Συχνά σε κανέναν.
Η μοναξιά της ηγεσίας αποτελεί ένα από τα πιο μελετημένα θέματα στη σύγχρονη βιβλιογραφία της διοίκησης. Ωστόσο στον χώρο του yachting παραμένει σχεδόν αόρατη. Ίσως γιατί η παραδοχή αυτής της μοναξιάς μοιάζει να συγκρούεται με την εικόνα που έχουμε για τον ρόλο του πλοιάρχου.
Η αόρατη απώλεια για τη βιομηχανία
Όταν ένας έμπειρος πλοίαρχος αποχωρεί, η βιομηχανία συνήθως το αποδίδει σε καλύτερες επαγγελματικές ευκαιρίες, σε οικονομικούς λόγους ή στην επιθυμία αλλαγής.
Η πραγματικότητα είναι συχνά πιο σύνθετη.
Οι άνθρωποι παραμένουν εκεί όπου νιώθουν σεβασμό. Παραμένουν εκεί όπου νιώθουν δικαιοσύνη. Παραμένουν εκεί όπου νιώθουν ότι η συνεισφορά τους αναγνωρίζεται.
Αυτό ισχύει για κάθε μέλος πληρώματος….ισχύει όμως και για τον πλοίαρχο.
Και όταν ένας πλοίαρχος αποχωρεί επειδή αισθάνεται ότι το σύστημα φροντίζει τους πάντες εκτός από τον ίδιο, η απώλεια δεν είναι ατομική.
Είναι συλλογική με την βιομηχανία να χάνει εμπειρία, να χάνει κρίση, να χάνει ναυτοσύνη, να χάνει ηγεσία.
Η επόμενη συζήτηση που πρέπει να ανοίξει
Το yachting έχει κάνει σημαντικά βήματα στην αναγνώριση της σημασίας της ευημερίας των πληρωμάτων και ίσως ήρθε η στιγμή να διευρύνει ακόμη περισσότερο αυτή τη συζήτηση.
Να αναρωτηθεί όχι μόνο πώς προστατεύει τα πληρώματα. Αλλά και πώς προστατεύει τον άνθρωπο που έχει αναλάβει να προστατεύει όλους τους άλλους.
Γιατί ένα yacht δεν είναι απλώς μια επιχείρηση. Δεν είναι μόνο ένα τεχνικό σύστημα.
Είναι ένα ανθρώπινο οικοσύστημα και όπως κάθε οικοσύστημα, παραμένει υγιές μόνο όταν φροντίζονται όλα τα μέρη του….ακόμη και εκείνα που θεωρούμε αρκετά δυνατά ώστε να μη χρειάζονται φροντίδα.
Ίσως λοιπόν η πιο ώριμη μορφή ηγεσίας να μην είναι η ικανότητα να αντέχεις τα πάντα μόνος σου. Ίσως να είναι η ικανότητα μιας βιομηχανίας να αναγνωρίζει ότι ακόμη και ο άνθρωπος που κρατά το τιμόνι παραμένει, πάνω απ’ όλα, άνθρωπος.
«Ο πιο μοναχικός άνθρωπος σε ένα σκάφος δεν είναι πάντα ο τελευταίος στην ιεραρχία. Μερικές φορές είναι ο πρώτος και η ηγεσία δεν γίνεται αόρατη όταν παύει να υπάρχει. Γίνεται αόρατη όταν όλοι θεωρούν ότι δεν χρειάζεται φροντίδα».
Ο κ. Γιώργος Παρίσης είναι Πλοίαρχος ΜΜa MSc ( Marine Engineering Management )
από το University of Greenwich D.M. Εκπαιδευτής Ναυτιλίας, ενώ έχει διατελέσει στο
παρελθόν Πρόεδρος της Επιτροπής Εκπαίδευσης και σήμερα δρα ως Επιστημονικός
Σύμβουλος σε θέματα Εκπαίδευσης Πληρωμάτων για τη HYCA (Hellenic Yacht
Crew Association). Παράλληλα, συνεργάζεται ως Επιστημονικός Συνεργάτης στους
τομείς του Έξυπνου χωρικού σχεδιασμού και σύγχρονης ανάπτυξης Μαρινών, της
Στρατηγικής Yachting και της Ναυτικής Εκπαίδευσης για την ΕΝΠΕΝ (Ένωση Ναυτικών
Πρακτόρων Ελληνικών Νήσων).Επιπλέον, πρόσφατα εξέδωσε το πρώτο του βιβλίο με
τίτλο «Yachting Manifesto», από τις εκδόσεις Update Productions.
Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με το έργο και τη δραστηριότητα του
συγγραφέα:
facebook.com/share/1BSYkc8u2b/
instagram.com/georgeparisiscaptain
linkedin.com/in/george-parisis
Είναι διαθέσιμο στον παρακάτω σύνδεσμο:
www.public.gr/product/books/greek-books/hobbies/
xobbi-kouiz-paixnidia-/hobbies-and-games/yachting/2112887
