Μια ανάλυση για τη σχέση γεωπολιτικής, ναυτιλίας και θαλάσσιου τουρισμού
George Parisis Capt. MMa MSc (Marine Engineering Management) DM, Yachting Operations Incoming LL.M Candidate, University of Essex
Οι μεγαλύτερες αλλαγές στην οικονομία δεν ξεκινούν πάντα από τις αγορές. Συχνά ξεκινούν από την ανθρώπινη ψυχολογία.
Για δεκαετίες, η βιομηχανία του yachting θεωρούνταν ένας από τους πιο ανθεκτικούς κλάδους του παγκόσμιου τουρισμού. Οι πελάτες της αγοράς των luxury charters διέθεταν υψηλή αγοραστική δύναμη, προγραμμάτιζαν τις διακοπές τους πολλούς μήνες νωρίτερα και λειτουργούσαν σε ένα σχετικά προβλέψιμο περιβάλλον, όπου η επιλογή του προορισμού βασιζόταν κυρίως στην ποιότητα των υπηρεσιών, στην ιδιωτικότητα και στην εμπειρία που μπορούσε να προσφέρει ένα yacht.
Σήμερα, η εικόνα αυτή δείχνει να μεταβάλλεται. Όχι επειδή οι άνθρωποι σταμάτησαν να ταξιδεύουν. Όχι επειδή μειώθηκε ξαφνικά η ζήτηση για θαλάσσιο τουρισμό υψηλού επιπέδου. Αλλά επειδή άλλαξε κάτι πιο δύσκολο να μετρηθεί…… Άλλαξε ο τρόπος με τον οποίο οι άνθρωποι αξιολογούν τον κίνδυνο.
Η παρατεταμένη αστάθεια στη Μέση Ανατολή, οι επιθέσεις κατά εμπορικών πλοίων, οι συνεχείς προειδοποιήσεις των διεθνών ναυτιλιακών οργανισμών για το Στενό του Ορμούζ και την Ερυθρά Θάλασσα και η αβεβαιότητα που συνοδεύει τις εξελίξεις αυτές δημιουργούν ένα νέο επιχειρησιακό περιβάλλον.
Η Ελλάδα βρίσκεται εκατοντάδες ναυτικά μίλια μακριά από τις συγκεκριμένες περιοχές.
Ωστόσο, οι επιπτώσεις μιας γεωπολιτικής κρίσης δεν περιορίζονται ποτέ αποκλειστικά στο γεωγραφικό σημείο όπου εκδηλώνεται.
Στη σύγχρονη οικονομία, η αβεβαιότητα ταξιδεύει πολύ πιο γρήγορα από τα πλοία και πολλές φορές προηγείται των ίδιων των γεγονότων. Οι πρώτοι που αντιδρούν δεν είναι απαραίτητα οι καταναλωτές. Είναι οι ασφαλιστές, οι ναυλωτές, οι αεροπορικές εταιρείες, οι διαχειριστές στόλων. οι επενδυτές και στη συνέχεια, σχεδόν αθόρυβα, αλλάζει η συμπεριφορά της αγοράς.
Τα choke points που επηρεάζουν τον κόσμο
Στη ναυτιλιακή ορολογία, ο όρος choke point περιγράφει ένα θαλάσσιο πέρασμα του οποίου η στρατηγική σημασία είναι δυσανάλογα μεγάλη σε σχέση με το μέγεθός του.
Το Στενό του Ορμούζ αποτελεί τη μοναδική έξοδο του Περσικού Κόλπου προς τον Ινδικό Ωκεανό.
Το Μπαμπ ελ Μαντέμπ αποτελεί τη νότια πύλη της Ερυθράς Θάλασσας και κατ’ επέκταση της Διώρυγας του Σουέζ. Από τα δύο αυτά περάσματα διέρχεται σημαντικό μέρος της παγκόσμιας διακίνησης πετρελαίου, υγροποιημένου φυσικού αερίου και εμπορευμάτων. Για τον λόγο αυτό, κάθε στρατιωτική ένταση στην περιοχή αποκτά παγκόσμια διάσταση. Δεν επηρεάζει μόνο τις χώρες που εμπλέκονται άμεσα…. επηρεάζει τις θαλάσσιες μεταφορές, τα ασφάλιστρα, τις τιμές των καυσίμων, τις εφοδιαστικές αλυσίδες και τελικά το συνολικό επιχειρηματικό κλίμα.
Οι οδηγίες του UKMTO και του Joint Maritime Information Center συνεχίζουν να χαρακτηρίζουν τις συγκεκριμένες περιοχές ως υψηλού επιχειρησιακού ενδιαφέροντος για τη διεθνή ναυσιπλοΐα με αυτό να μην σημαίνει ότι κάθε πλοίο που διέρχεται θα αντιμετωπίσει πρόβλημα. Σημαίνει όμως ότι η πιθανότητα κινδύνου θεωρείται αρκετά σημαντική ώστε να επηρεάζει τον τρόπο σχεδιασμού ενός ταξιδιού.
Και εδώ ακριβώς αρχίζει το ενδιαφέρον για τον χώρο του yachting μιας και η αγορά αυτή δεν αντιδρά μόνο στα γεγονότα. Αντιδρά και στην πιθανότητα των γεγονότων.
Η αβεβαιότητα ως οικονομικός παράγοντας
Στην οικονομική θεωρία, η αβεβαιότητα αντιμετωπίζεται ως ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες που επηρεάζουν τη λήψη αποφάσεων.
Στη ναυτιλία, όμως, η έννοια αυτή αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία και κάθε αύξηση του επιχειρησιακού κινδύνου επηρεάζει άμεσα το κόστος.
Τα ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου αναπροσαρμόζονται. Οι ασφαλιστικές εταιρείες ζητούν περισσότερες πληροφορίες. Οι ναυλωτές εξετάζουν εναλλακτικές λύσεις. Οι operators αυξάνουν τα περιθώρια ασφαλείας. Τα σχέδια ταξιδιών γίνονται πιο σύνθετα.
Κανένα από αυτά δεν οδηγεί αυτομάτως σε κατάρρευση της αγοράς. Οδηγεί όμως σε μια αγορά που λειτουργεί με διαφορετικούς κανόνες και αυτοί οι κανόνες επηρεάζουν σταδιακά κάθε κρίκο της αλυσίδας.
Από την εταιρεία διαχείρισης. Στον broker. Στον πλοίαρχο και τελικά στον πελάτη.
Το ερώτημα λοιπόν δεν είναι αν η γεωπολιτική επηρεάζει το yachting…. το ερώτημα είναι με ποιον τρόπο το επηρεάζει.
Από το επιχειρησιακό ρίσκο στη συμπεριφορά του πελάτη
Σε αυτό το σημείο αξίζει να κάνουμε έναν διαχωρισμό που συχνά χάνεται στη δημόσια συζήτηση.
Η γεωπολιτική κρίση δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ο πελάτης ακυρώνει τις διακοπές του, ούτε σημαίνει ότι η αγορά σταματά να λειτουργεί. Η επίδρασή της είναι πολύ πιο σύνθετη.
Στην πραγματικότητα, η πρώτη αλλαγή εμφανίζεται συνήθως στον τρόπο λήψης της απόφασης. Οι οικονομολόγοι αναφέρονται συχνά στην έννοια της προαιρετικότητας (optionality). Όσο αυξάνεται η αβεβαιότητα, τόσο περισσότερο οι άνθρωποι προσπαθούν να διατηρήσουν ανοικτές τις επιλογές τους μέχρι την τελευταία δυνατή στιγμή.
Αυτό ακριβώς φαίνεται να συμβαίνει και στην αγορά του luxury yachting με τους πελάτες να εξακολουθούν να επιθυμούν την ίδια ποιότητα υπηρεσιών.
Δεν αλλάζει η προσδοκία τους. Αλλάζει ο χρονισμός της απόφασης. Δεν δεσμεύονται εύκολα. Περιμένουν και αξιολογούν τις εξελίξεις. Συζητούν με τον broker και ελέγχουν τις αεροπορικές συνδέσεις. Ζητούν εναλλακτικά σενάρια και τελικά αποφασίζουν πολύ αργότερα από ό,τι συνήθιζαν πριν από λίγα χρόνια.
Αυτό δεν αποτελεί απαραίτητα ένδειξη φόβου…. αποτελεί ένδειξη διαφορετικής διαχείρισης του κινδύνου.
Το luxury yachting ως «δείκτης εμπιστοσύνης»
Ίσως εδώ βρίσκεται και η σημαντικότερη διαπίστωση.
Το luxury yachting δεν είναι απλώς ένας ακόμη κλάδος του τουρισμού. Είναι ένας από τους πρώτους κλάδους που αντανακλούν τις μεταβολές στην ψυχολογία των ταξιδιωτών υψηλής οικονομικής επιφάνειας με τους πελάτες αυτής της αγοράς έχουν τη δυνατότητα να ταξιδέψουν σχεδόν οπουδήποτε.
Έχουν πρόσβαση στις καλύτερες υπηρεσίες. Διαθέτουν μεγαλύτερη ευελιξία από τον μέσο ταξιδιώτη και για αυτό ακριβώς γι’ αυτό, οι επιλογές τους αποκτούν ιδιαίτερο ενδιαφέρον.
Όταν ένας τέτοιος πελάτης επιλέγει να περιμένει περισσότερο πριν δεσμευθεί, η απόφαση αυτή πιθανότατα δεν σχετίζεται μόνο με το κόστος αλλά με την αντίληψη της ασφάλειας. Με την ανάγκη να διατηρήσει τον έλεγχο. Με την επιθυμία να μειώσει τις πιθανότητες μιας δυσάρεστης έκπληξης.
Υπό αυτή την έννοια, το luxury charter λειτουργεί σχεδόν σαν ένας ανεπίσημος δείκτης εμπιστοσύνης και αυτό δεν αποδεικνύει από μόνο του κάποια οικονομική μεταβολή. Μπορεί όμως να αποτελεί έναν από τους πρώτους χώρους όπου αυτή αρχίζει να γίνεται ορατή.
Η εμπειρία από το κατάστρωμα διαφέρει από την εικόνα των ειδήσεων
Οι ειδήσεις παρουσιάζουν συνήθως τα γεγονότα με την καθημερινότητα όμως να παρουσιάζει τις συνέπειές τους.
Στο κατάστρωμα ενός yacht οι συζητήσεις είναι διαφορετικές.ν Δεν περιστρέφονται γύρω από στρατιωτικές επιχειρήσεις ή διπλωματικές εξελίξεις. Περιστρέφονται γύρω από πρακτικά ζητήματα.
Θα αλλάξει το itinerary; Υπάρχει εναλλακτικό λιμάνι; Μήπως χρειάζεται διαφορετικό αεροδρόμιο επιβίβασης; Μπορεί να μετακινηθεί η ημερομηνία; Υπάρχει διαθέσιμο πλήρωμα αν αλλάξει το πρόγραμμα;
Αυτές οι ερωτήσεις δεν αποτελούν πρωτοσέλιδα. Αποτελούν όμως την καθημερινότητα της αγοράς και όσο αυξάνονται, τόσο περισσότερο αλλάζει ο τρόπος λειτουργίας του κλάδου.
Η πραγματική αλλαγή ίσως να μην βρίσκεται στις κρατήσεις….Ίσως βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο οργανώνονται πλέον οι κρατήσεις.
Η νέα αξία της ευελιξίας
Για πολλά χρόνια, η πολυτέλεια ήταν το βασικό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα. Σήμερα, χωρίς να χάνει τη σημασία της, φαίνεται να αποκτά έναν ισχυρό ανταγωνιστή….Την ευελιξία.
Η δυνατότητα ενός operator να προσαρμόσει γρήγορα ένα πρόγραμμα. Η ικανότητα ενός yacht manager να διαχειριστεί αλλαγές χωρίς να επηρεαστεί η εμπειρία του πελάτη. Η προετοιμασία ενός πληρώματος για εναλλακτικά σενάρια. Όλα αυτά αποκτούν μεγαλύτερη αξία.
Δεν είναι τυχαίο ότι ολοένα και περισσότεροι πελάτες ζητούν όρους που επιτρέπουν αλλαγές, διαφορετικά σημεία επιβίβασης ή μεγαλύτερη ευχέρεια στον σχεδιασμό του ταξιδιού.
Αυτό δεν σημαίνει ότι εγκαταλείπεται ο προγραμματισμός….σημαίνει ότι ο προγραμματισμός γίνεται πλέον πιο δυναμικός και αυτό αποτελεί ίσως τη σημαντικότερη επιχειρησιακή αλλαγή της τελευταίας περιόδου.
Η επόμενη διετία δεν θα κριθεί από τη ζήτηση. Θα κριθεί από την προσαρμοστικότητα.
Στον επιχειρηματικό κόσμο υπάρχει μια βασική αρχή η οποία λέει πως οι κρίσεις σπάνια καταστρέφουν ολόκληρες αγορές. Συνήθως αλλάζουν τους κανόνες με τους οποίους αυτές λειτουργούν και τίδιο φαίνεται να συμβαίνει και σήμερα.
Αν η γεωπολιτική ένταση στη Μέση Ανατολή αποκλιμακωθεί μέσα στους επόμενους μήνες, αρκετές από τις σημερινές πιέσεις πιθανότατα θα υποχωρήσουν. Αν όμως η αστάθεια παραμείνει και εξελιχθεί σε μόνιμο χαρακτηριστικό του διεθνούς περιβάλλοντος, τότε δεν θα μιλάμε πλέον για μια προσωρινή κρίση αλλά για μια νέα επιχειρησιακή πραγματικότητα.
Σε αυτή την πραγματικότητα, ο ανταγωνισμός δεν θα αφορά μόνο την ποιότητα ενός yacht ή το επίπεδο των παρεχόμενων υπηρεσιών αλλά θα αφορά την ικανότητα κάθε εταιρείας να λειτουργεί αποτελεσματικά μέσα σε συνθήκες διαρκούς μεταβολής.
Η ταχύτητα λήψης αποφάσεων, η διαχείριση κινδύνου, η ευελιξία των συμβολαίων, η δυνατότητα ανασχεδιασμού ενός itinerary μέσα σε λίγες ώρες , η σωστή ενημέρωση του πελάτη. Όλα αυτά αποκτούν πλέον μεγαλύτερη σημασία από ό,τι στο παρελθόν.
Η Ελλάδα έχει ένα πλεονέκτημα που δεν πρέπει να θεωρεί δεδομένο
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η Ελλάδα εξακολουθεί να διαθέτει σημαντικά συγκριτικά πλεονεκτήματα. Η γεωγραφική της θέση, η μεγάλη ακτογραμμή, η ποικιλία προορισμών, οι σύγχρονες μαρίνες, η εμπειρία των ελληνικών πληρωμάτων, η εικόνα ασφάλειας που εξακολουθεί να εκπέμπει διεθνώς. Αυτά όμως δεν αρκούν από μόνα τους.
Η αγορά του yachting γίνεται ολοένα και περισσότερο αγορά υπηρεσιών υψηλής προσαρμοστικότητας. Ο πελάτης δεν αξιολογεί πλέον μόνο το σκάφος αλλά ολόκληρη την εμπειρία , από την πρώτη επικοινωνία με τον broker μέχρι την τελευταία ημέρα του ταξιδιού. Η αίσθηση ότι υπάρχει σχέδιο Β. Ότι υπάρχει άμεση ανταπόκριση. Ότι κάποιος παρακολουθεί καθημερινά τις εξελίξεις και μπορεί να προσαρμόσει το πρόγραμμα χωρίς να επηρεαστεί η ποιότητα της εμπειρίας και αυτό ίσως αποτελέσει το σημαντικότερο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα των επόμενων ετών.
Μια προσωπική παρατήρηση
Έπειτα από αρκετά χρόνια στη θάλασσα και στη διαχείριση yachts ( από διαφορετικά επίπεδα ) , έχω μάθει ότι οι μεγαλύτερες αλλαγές σπάνια ανακοινώνονται. Δεν εμφανίζονται ξαφνικά. Δεν συνοδεύονται από εντυπωσιακούς τίτλους.
Ξεκινούν αθόρυβα με ένα τηλεφώνημα που έρχεται αργότερα από το συνηθισμένο. Ένας πελάτης που ζητά μεγαλύτερη ευελιξία. Ένα itinerary που αλλάζει λίγο πριν από την επιβίβαση. Ένα πλήρωμα που καλείται να προσαρμοστεί σε νέα δεδομένα μέσα σε λίγες ώρες.
Μεμονωμένα, όλα αυτά μπορεί να φαίνονται ασήμαντα. Όταν όμως επαναλαμβάνονται, παύουν να αποτελούν συμπτώσεις, αποτελούν ενδείξεις ότι η αγορά μεταβάλλεται.
Δεν ισχυρίζομαι ότι η γεωπολιτική είναι η μοναδική εξήγηση και αυτό θα ήταν υπεραπλούστευση. Υποστηρίζω όμως ότι η παρατεταμένη διεθνής αβεβαιότητα δημιουργεί ένα περιβάλλον μέσα στο οποίο αυτές οι αλλαγές γίνονται πιο πιθανές.
Και αυτό είναι κάτι που οφείλουμε να παρακολουθήσουμε.
Οι γεωπολιτικές κρίσεις συνήθως περιγράφονται με όρους στρατιωτικούς. Αριθμός επιθέσεων, πλοία, πύραυλοι, συμμαχίες με την πραγματική τους επίδραση όμως συχνά να αποτυπώνεται αλλού. Στην οικονομία, στις επενδύσεις, στην εμπιστοσύνη και τελικά στις καθημερινές αποφάσεις χιλιάδων ανθρώπων που δεν βρίσκονται ποτέ κοντά στο μέτωπο.
Το yachting δεν αποτελεί εξαίρεση. Αντίθετα, ίσως είναι ένας από τους πρώτους κλάδους που αντανακλούν αυτές τις αλλαγές, ακριβώς επειδή βασίζεται στην εμπιστοσύνη, στην ελευθερία επιλογής και στην ψυχολογία του ταξιδιώτη.
Το αν η σημερινή εικόνα θα εξελιχθεί σε μια νέα κανονικότητα μένει να αποδειχθεί με την ιστορία να έχει δείξει ότι οι αγορές προσαρμόζονται. Το ερώτημα είναι πόσο γρήγορα και κυρίως ποιοι θα προσαρμοστούν πρώτοι.
Ίσως λοιπόν το σημαντικότερο ερώτημα να μην είναι αν οι εντάσεις στο Στενό του Ορμούζ ή στην Ερυθρά Θάλασσα θα αποκλιμακωθούν σύντομα αλλά το αν η βιομηχανία του yachting έχει ήδη αρχίσει να αλλάζει, χωρίς ακόμη να το έχουμε αντιληφθεί πλήρως.
Γιατί όταν η αβεβαιότητα γίνεται μόνιμο στοιχείο του διεθνούς περιβάλλοντος, δεν αλλάζουν μόνο οι θαλάσσιες διαδρομές , αλλά ο τρόπος με τον οποίο σχεδιάζονται τα ταξίδια. Αλλάζει ο τρόπος με τον οποίο λειτουργούν οι επιχειρήσεις και τελικά αλλάζει ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την ίδια την έννοια της ασφάλειας.
